Categorie archief: Gerard Koper

Anton, Gerard’s halfbroer (2)

Na wat meer speurwerk komt zowel met betrekking tot Anton, Gerard’s halfbroer, als tot Dirk Jan, de vader van Anton, veel tevoorschijn. Het valt overigens wel op dat Anton’s opa, Cornelis Hendrik van Amerom, wel schrijft over het huwelijk van zijn vader Dirk Jan met Hillegonda Smit, maar niets over de geboorte van Anton. Cornelis Hendrik overlijdt pas een jaar na Anton’s geboorte maar kennelijk schrijft hij vanaf 1872 niet meer in zijn memorieboekje. Wat ook opvalt is dat er geen portrettekeningen van Cornelis Hendrik’s kinderen of kleinkinderen zijn opgenomen in zijn oevrelijst (zoals in bovenstaand boekje beschreven). Wel heeft hij veel schoolkinderen geportretteerd dus het zou logisch zijn als ook zijn eigen kinderen die eer te beurt viel.

C.H. van Amerom door B.L. Hendriks (1870, museum Arnhem)

Uit het archief van het Matrozeninstituut te Amsterdam komt naar voren dat Anton een aantal maal tewerkgesteld wordt op binnenschepen. Ten laatste op 4 mei 1891 gaat hij werken op de Catharina voor een gage van 12 gulden. In december 1892 is hij terug op het Matrozeninstituut maar dan wordt hij op 23 februari 1893 als deserteur aangemerkt. In die tijd is Gerard aan boord van het wachtschip Nautilus te Hellevoetsluis. Hij deserteert op 17 augustus 1893, een half jaar na Anton, na beschuldigd te zijn van diefstal van levensmiddelen.

Rond diezelfde tijd, op 12 juni 1893, bevestigt Dirk Jan van Amerom zijn Nederlanderschap. Hij blijkt dan in Antwerpen te wonen samen met zijn broers Gustaaf Adolf en Herman Gijsbert. Bij nadere beschouwing van het bevolkingsregister van Antwerpen blijkt een groot deel van de broers en zussen van Dirk Jan na het overlijden van hun vader naar Antwerpen getrokken te zijn. In Leiden is het net als in de rest van Nederland redelijk slecht toeven, veel crisis en armoe, terwijl het in Antwerpen steeds beter gaat doordat er diamanten komen uit nieuwe mijnen in Afrika. Er ontwikkelt zich een uitgebreide diamantindustrie die de stad tot grote welvaart brengt. Uit die tijd stamt ook de joodse bevolkingsaanwas in Antwerpen. Maar ook vestigen er zich veel Nederlanders, waaronder dus de familie van Amerom. Sommigen vestigen zich daar voor altijd, zoals de familie van Matthijs Ontrop en Hendrika Cornelia van Amerom. Hun zoon Lodewijk Ontrop groeit op tot bekend componist en dirigent en de oudere dochter Mathilde als harpiste en schrijfster. Anderen verblijven er maar kort zoals Cornelia Justina van Amerom die daarna weer terug gaat naar Leiden en in den Haag overlijdt.

Jordaenskaai bij het Steen te Antwerpen.

Dirk Jan komt op 7 juli 1884 naar Antwerpen. Hij meldt alles netjes bij de politie, waarschijnlijk om zijn marine-pensioen veilig te stellen. Eerst woont hij zelfstandig op de Lange Dijkstraat 73 maar op 20 november 1889 trekt hij in bij zijn zus Hendrika Cornelia van Amerom die met Matthijs Ontrop is getrouwd en die dan op de Jordaenskaai 20, langs de Schelde, wonen. Op 27 oktober 1993 vertrekt hij weer naar Rotterdam maar spoedig daarna, op 12 maart 1894, is hij weer terug. Hij woont kort op de Oostenrijkstraat 50 en vervolgens op Brederoseweg 293. Volgens het bevolkingsregister zou hij overlijden op 10 januari 1896 in Schoten.

Volgens het politierapport verbleef Dirk Jan van Amerom op Noordsingel 140 te Rotterdam, bij de heer van der Mast. Volgens het telefoonboek uit die tijd was GC van der Mast uitgever. De stand van zaken in het jaar 1893 is nu: 23 februari deserteert Anton van het Matrozeninstituut in Amsterdam, Gerard deserteert op 17 augustus van de Nautilus in Hellevoetsluis en op 27 oktober vertrekt Dirk Jan naar Rotterdam. Is dit toeval of niet?

Anton, Gerard’s halfbroer

Uit het huwelijk van Hillegonda Smit, de moeder van Gerard, met Dirk Jan van Amerom op 31 augustus 1871 te den Helder wordt op 2 december 1873 een kind geboren, Hendrik Cornelis Antonius (Anton) van Amerom. Gerard is dan 5 jaar oud. Zij woont dan nog bij haar ouders aan de huidige  Weststraat 91 (wijk L nummer 91) te Nieuwediep, nu een wijk van den Helder. Als Gerard’s vader Hendrik drie jaar later, in 1877, overlijdt vertrekt het gezin een jaar later, in 1878, naar de Haarlemmerstraat 89 in Amsterdam waar Hillegonda zich vestigt als naaister.

Haarlemmerstraat 79 (ged.) – 89 (ged.). Afkomstig uit Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Met Dirk Jan van Amerom gaat het dan niet zo goed tijdens zijn verblijf in Soerabaja. Begin 1879 wordt hij voor diefstal veroordeeld tot enkele maanden celstraf. Kort na zijn vrijlating, op 1 juni 1879, neemt hij onbetaald verlof op voor onbepaalde tijd. Sindsdien is hij spoorloos. Op navraag van Hillegonda, ten laatste in december 1880, kan alleen maar bericht worden dat zijn verblijfplaats onbekend is. Er zijn mij ook op dit moment nog geen nadere gegevens omtrent Dirk Jan bekend.

Afkomstig uit Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Een paar jaar later, op 4 januari 1884, overlijdt Hillegonda. Gerard is inmiddels in opleiding bij de marine gegaan. Anton wordt opgenomen door de oudste zus van Hillegonda die getrouwd is met Alessandro Fiorani en in feite vlakbij in de Haarlemmerstraat woont, op nummer 82. In 1887 verhuisd hij naar een andere zus, Stijntje, van Hillegonda, die met Sijbrand Kamsma is getrouwd. Sijbrand was aanvankelijk met Rosalie Smit, ook een zus, getrouwd maar die overleed in 1878. Als Anton bijna 15 jaar oud is wordt hij aangenomen bij het Matrozen Instituut van de Koninklijke Nederlandsche Zeil- en Roeivereeniging aan het Oosterdok te Amsterdam om daar voor de burgervaart te worden opgeleid. Het instituut was ondergebracht in de brik de Zeehond (later de Pollux).

De als ziekenzaal ingerichte zolder van het Amsterdamse Binnengasthuis ca. 1880. Afkomstig van Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Het gaat ook niet zo heel goed met Anton want in 1890 wordt hij tot tweemaal toe verpleegd op de mannen syfilis afdeling van het Binnengasthuis.  In 1892 wordt hij formeel ontslagen van dienstplicht als enig overlevende zoon van de familie. In oktober 1897 wordt hij formeel ontslagen uit het Matrozen Instituut. Of hij dan nog leeft is niet duidelijk. Er zijn tot nu toe geen verdere levenstekens van Anton vernomen. In feite is zijn laatste ontslag op 5 juli 1890 uit het Binnengasthuis van Amsterdam zijn laatste levensteken.

Haagse Schouw bij Leiden (C.H. van Amerom 1804 – 1874). Afkomstig uit Stedelijk Museum Arnhem.

Over de stamboom van Amerom is veel bekend, zij is in 1979 opgesteld en een kopie wordt bewaard in het Centraal Bureau voor Genealogie . Dirk Jan is het vijfde kind van Cornelis Hendrik van Amerom die met zijn nicht Cornelia Hendrika van Amerom is getrouwd. Cornelis Hendrik vestigde zich als kunstschilder in Leiden en is onder andere tekenleraar van prins Willem van Oranje (1840 – 1879), de zoon van koning Willem III en koningin Sophie. Meer informatie is te vinden in het boekje Portret van twee negentiende-eeuwse meesters – Leven en werk van Hendrik Jan en Cornelis Hendrik van Amerom door J.C. van Heijningen-de Zoete en H.W.J. van Amerom. Delftse Uitgevers Maatschappij B.V. 1987 (ISBN 978-9065620897) .

Gerard’s vader

Gerard Koper werd door zijn vader Hendrikus Antonius (Hendrik) Koper erkend als zoon op 19 maart 1868. Maar Hendrik trouwde zijn moeder, Hillegonda Smit, niet en zij bleef dus ongehuwd achter.  Maar niet voor zo heel lang, want 3 jaar na Gerard’s geboorte trouwt ze met Dirk Jan van Amerom, stuurman bij de marine. Aan het eind van dat jaar wordt Hendrik eervol bij de mariniers ontslagen, gepensioneerd met een toelage van 150 gulden per maand. Gerard is dan drie jaar oud en zou veel met zijn vader hebben kunnen optrekken. Maar niet zo heel lang want vijf jaar later, op 12 maart 1877, overlijdt hij op 48-jarige leeftijd in het militair hospitaal van den Helder. Zowel zijn ontslag op 43-jarige leeftijd als zijn overlijden 5 jaar later doen vermoeden dat Hendrik niet (meer) zo gezond was.

Marine Hospitaal te den Helder. Afkomstig van NIMH.

Hendrik is het jongste kind van Johannes (Jan) Koper en Anna Dorothea T(h)e(e)(h)pe. Het echtpaar is in Amsterdam getrouwd en kort daarna naar de Slakade 496 te Oud Kralingen (Rotterdam) vertrokken waar Jan zich eerst als zeilmakersknecht en later als zeilmaker kon vestigen. Jan Koper stamt af van de uitgebreide Ko(o)per-familie uit Zandvoort. Meer daarover is te vinden in de stamboom die is opgesteld door Marieke Cooper (op het moment van schrijven is de informatie in die tak van de familie nog niet volledig bijgewerkt).

De nog niet gedempte Slaakkade (Slakade) vanaf het Oostplein (1890). In de verte oliemolen Maria aan de Vlietkade. Afkomstig van Stadsarchief Rotterdam.

Het is vrijwel zeker dat er nog levende verwanten zijn van Hendrik en dus van Gerard Koper. Echter, uit niets blijkt een sterke familieband. Bij zijn overlijden worden zijn naam en beroep enigszins verkeerd weergegeven en blijkt er geen bekendheid met de familie: het overlijden van de ouders is daar niet bekend.  Hendrik treedt op 17 jarige leeftijd in dienst van de marine en begint zijn loopbaan als leerling tamboer. Vervolgens doorloopt hij als marinier de rangen tot sergeant tweede chevron en wordt onder andere uitgezonden naar West-Indië.

Aanval onder leiding van kolonel De Brabant op een kampong tijdens de vijfde expeditie naar Bali (1868). Afkomstig van Wikipedia.

Hij verblijft rond 1862 aan boord van de Zeeland dat als marineschip ongetwijfeld vaak den Helder aandeed. Het is niet onmogelijk dat Hillegonda’s dochter, Elizabeth Christina (juni – november 1862) ook is verwekt door Hendrik. Vanaf 1863 verblijft Hendrik op het wachtschip Willemsoord in den Helder. In 1868 gaat hij weer naar Oost Indië om vervolgens vanaf de van Speijk deel te nemen aan de expeditie op Bali in 1868. Daarna heeft hij tot aan zijn pensioen in West Indië gediend.

Een brief uit Florida

Zo’n tien jaar geleden ontving ik een brief uit Florida (USA) van een mij tot dan toe onbekende dame met de naam Judy Hathaway. Zij meldde op zoek te zijn naar verwanten van haar grootvader Gerhardt Koper die op 15 maart 1868 in den Helder (Nieuwediep) was geboren. Hij had aan zijn kinderen veel spannende avonturen verteld die hij later aan haar moeder had gedicteerd. Zij wilde informatie omtrent haar grootvader verzamelen om die uitgeschreven avonturen samen te brengen in een boek. (Dat boek heeft ze inmiddels geschreven en is te koop via diverse boekhuizen.)

In heel Noord-Holland komen families Koper voor met concentraties in Zandvoort, de Zaanstreek, Heemskerk . Bovendien had ik ook in de genealogie van “mijn” familie Koper een aantal leden die in den Helder hadden gewoond. De voornaam Gerard was vrij ongewoon voor alle Koper-families die ik ken. Als die naam voorkomt, dan als vernoeming  van de familie van de moeder. Vaak wordt die vernoeming niet doorgegeven. De vraag intrigeerde me, dus besloot ik naar het provinciale archief in Noord Holland te gaan om daar in de doopboeken te zoeken naar Gerardt Koper.

Het provinciale archief was toen nog gehuisvest aan de Kleine Houtweg in Haarlem. Althans, dat dacht ik. Eenmaal daar aangekomen werd ik verwezen naar het gemeentelijk archief waar ik ook alle ter inzage beschikbare informatie uit het provinciale archief zou vinden. Ik moest dus naar de Jansstraat in Haarlem. Daar aangekomen kon ik de doopboeken van den Helder niet vinden en wendde mij dus naar de balie voor hulp. Ik kreeg te horen dat die nog niet verhuisd waren maar dat mijn vraag doorgestuurd zou worden en men een kopie van de doopakte zou maken. Het zou een half uurtje duren. Voor dat het halve uur voorbij was werd ik bij de balie geroepen. Er was iets vreemds aan de hand en ik moest maar even naar het provinciaal archief aan de Kleine Houtweg komen om het zelf waar te nemen.

Ik had nog geen flauw idee van wat me te wachten stond toen ik na een stevige wandeling door het centrum van Haarlem weer terug was in het provinciaal archief van Noord Holland. Daar wachtte mij een beambte met het doopboek van de gemeente den Helder. Er waren twee registraties. Op de geboortedatum van Gerard (zonder t) Koper werd hij inderdaad aangegeven als geboren uit Hillegonda Smit met onbekende vader; akte 169. De vader van deze ongehuwde moeder heette Gerard Smit en het is dus haar vader waarnaar het kind vernoemd is. In de kantlijn van de akte staat echter dat op 30 maart van datzelfde jaar, bij akte 198, erkend is door Hendrikus Antonius Koper, sergeant bij het korps Mariniers te den Helder. Er is geen sprake van een huwelijk van Hillegonda met Hendrikus dus deze erkenning betekent hoogstens dat Hendrikus zich verplicht tot het onderhoud van het kind in ieder geval zolang het minderjarig is.

Inmiddels was het al behoorlijk laat geworden, dus nadat ik de benodigde kopieën had gemaakt ben ik weer huiswaarts gekeerd. De informatie over de geboorte van Gerard Koper was al behoorlijk spectaculair, genoeg om te melden aan Judy Hathaway. De informatie uit haar brief over de geboortedatum en plaats klopte. Dat zijn vader een zeeman is geweest valt nog te bezien. Mariniers doen dienst op de grens van water en land. Het is goed mogelijk dat deze Hendrikus Antonius nooit serieuze vaarten heeft gemaakt. En of hij kapitein is geweest, zoals Gerard beweerde, is dan helemaal maar de vraag. De naam van de moeder van Gerard wordt in de brief niet genoemd, maar zijn vader en oudere broer zouden gestorven zijn aan boord van de Hildagonda. De naam van die boot lijkt wel erg veel op die van zijn eigen moeder!

Nu de naam van de vader bekend is ben ik er zeker van dat er nog levende verwanten zijn in Nederland. Maar wie die verwanten zijn is niet duidelijk, Hendrikus Antonius komt niet voor in mijn archief en voor zover ik snel kon nagaan ook niet elders. Meer archiefwerk is hiervoor nodig. Na deze bevindingen begonnen veel vragen naar boven te komen. Ook van Judy. De zoektocht naar Gerard Koper en zijn verwanten was begonnen.