Eerder verschenen in het Radio Historisch Tijdschrift 195, 4 november 2025.

Aan het einde van deze zomer maakte wij een rondreis door Ierland, de groene smaragd zoals reisbureaus het graag adverteren. Onze tocht ging onderlangs en na onze aankomst in Rosslare deden we na Kilkenny het havenplaatsje Cork aan. Het was een grijze zondagochtend, weinig mensen op straat en ook weinig te doen in het stadje. Na wat rondwandelen kwamen we langs de City Gaol[1], de vroegere gevangenis van Cork. Het is nu een museum. Hier was – getuige de drukte op de parkeerplaats – wel wat te doen. Door de grote toegangspoort – langs de kassa – kwamen we op een grote binnenplaats. Op een soort heuvel, verstopt achter wat grote bomen, staat het hoofdgebouw. Op de foto in figuur 1 zie je links een van de bijgebouwen van de gevangenis. Binnen had men een soort wassen beelden museum ingericht die een levensechte bewoning door gevangenen, cipiers en andere dienstdoenden toonde. We volgen de route die is uitgezet door het museum en vermaken ons met de in beeld gebrachte scenes. Aan het eind van de route komen we in het aanpalende huis van de gouverneur bij een trap naar boven. Aan de zijkant wijst een groot bord naar het radiomuseum. Daar wil ik natuurlijk meer van weten.

Het radiomuseum

Eerst komen we nog langs de werkkamer van de gouverneur van de gevangenis en na nog een trap op komen we bij het radiomuseum. We zien een wereldkaart en daarbij een portrettengalerij van mensen die voor de ontwikkeling van de radio belangrijk zijn geweest. Natuurlijk ontbreekt hier niet Guglielmo Marconi[2] (1874-1937) want hoewel in Bologna (Italië) geboren was zijn moeder een Ierse. Ook heeft hij in Ierland veel gewerkt, bijvoorbeeld vanuit wat nu het Connomorara National Park[3] heet om voor het eerst full duplex verbindingen te maken met Canada door gebruik te maken van een verbeterde vonkzender.

Achter in de zaal – een beetje in het donker – is een opstelling van historische radiotoestellen, zie figuur 2. Midden boven ontwaar ik een Philips toestel, volgens bijschrift van rond 1953/4. Het opgegeven typenummer lijkt me wat merkwaardig, BIF 3630. De eerste drie letters slaan volgens mij op de fabrikant: Philips Electrical (Ireland) Ltd, Dublin. Maar in de archieven kom ik niet zo’n hoog nummer tegen; wel een BIF 360A[4] waarvan de beschrijving redelijk overeenkomt met wat het me lijkt hoewel er jammer genoeg in dat archief geen plaatje beschikbaar is.

De tentoongestelde apparaten roepen wel meer vragen op. Navraag bij de directie van het museum leert dat de opsteller van de tentoonstelling is overleden. Ze hebben voor mij nog wel contact gezocht met zijn zoon maar die zal geen belangstelling hebben gehad want er kwam geen antwoord. Er is ook al wat in het ongerede geraakt van de tentoonstelling. Laten we hopen dat op een gegeven moment iemand met kennis van zaken helpt de tentoonstelling weer op orde te maken of wellicht aan te vullen.

Een aantal van de tentoongestelde apparaten, zie figuur 2, is gebouwd aan de hand van een beschrijving en onderdelenpakket. Op alleen het uiterlijk is hier niet veel over te zeggen. Linksonder is volgens het bijschrift een kristalontvanger, waar duidelijk een aantal attributen aan missen. Ook het toestel in het midden is zelfbouw, volgens bijschrift uit 1922. Er zijn ook toestellen die – achteraf – goed te duiden zijn. Zo staat op de middelste rij rechts een Ferranti type 31 MkII[5] uit 1929, rechtsonder een Marconiphone 35[6] uit 1928 en middenvoor een Osram Music Magnet 3 van rond 1928[7]. Middenin de hal ontwaar ik in VR2 toestel[8] van British Thomson-Houston Co, Ltd; ik kon er geen goede foto van maken door de glazen vitrine waarin het stond maar op verzoek kreeg ik een mooie plaat digitaal thuis gestuurd, zie figuur 3.

Radiostation

En de verrassingen die dit gevangenismuseum voor ons in petto had waren nog niet op. Het volgende zaaltje bleek een opnamestudio te zijn, met ook hier historische apparatuur. Kenners zullen op de foto enkele historische microfoons herkennen en vooraan staan een aantal accucellen. Het blijkt inderdaad te gaan om de studio van een radiostation dat hier op de bovenverdieping van de gouverneurswoning gevestigd was: Cork 6CK[9]. Het was het eerste officiële radiostation van Cork. Het zal duidelijk zijn dat de gebouwen inmiddels niet meer functioneerden als gevangenis, die functie was verlaten in 1923. Cork 6CK was actief van 1927-1930. Daarna vestigde de nationale radio, Radio Éireann (nu Raidió Teilifís Éireann), hier een station. Dat heeft tot 1950 gefunctioneerd.

Nog een zaaltje verder was een tafel met ouderwets mengpaneel met – in stijl met de rest van het museum – een wassen beeld van een technicus ervoor. Van de zendinstallatie zelf was verder niets te vinden.

Overval

Het waren roerige tijden in Ierland toen de studio hier gevestigd was. De gevangenis sloot overigens net haar deuren – na veel opstandelingen geïnterneerd te hebben gehad – na de burgeroorlog van 1922/3. Er wordt bij de tentoonstelling uitgebreid verhaald over een overval op 15 april 1940. Om 10 uur werd de studio overvallen door een drietal mensen waarvan één gedurende 5 minuten in de uitzending was en bedreigingen uitte richting de regering. Vóórdat ze vertrokken vuurden ze een schot af in de studio waarbij een splinter van de piano sprong. Om 10:10 was alles weer normaal en werd het nieuws gelezen zoals men gewoon was.

Na nog een keer rond gelopen te hebben langs de tentoonstelling met nog meer wetenswaardigheden, zoals dat president Kennedy in 1963 in een van de tentoongestelde microfoons sprak, verlieten wij de gevangenis. Verderop was in een voormalig dertiende-eeuws Franciscaner klooster een brouwerij annex pub[10] gevestigd. Dat leek ons wel een geschikte plek voor de lunch!

---

[1] Zie https://en.wikipedia.org/wiki/Cork_City_Gaol
[2] Zie https://nl.wikipedia.org/wiki/Guglielmo_Marconi
[3] https://www.nationalparks.ie/connemara/marconi-plaque-unveiled-at-park-office/
[4] https://www.radiomuseum.org/r/philips_bif_360a.html
[5] https://www.radiomuseum.org/r/ferranti_type_31_mkii_2.html
[6] https://www.radiomuseum.org/r/marconi_marconiphone_35.html
[7] https://www.radiomuseum.co.uk/osram.html
[8] https://www.radiomuseum.org/r/bth_vr2_vr_2.html#
[9] https://en.wikipedia.org/wiki/6CK
[10] https://franwellbar.com/